Waar komt de gotische subcultuur vandaan?

Punk, zwart, Bauhaus en Engelse clubs uit de jaren 80. Waar komt de gotische subcultuur eigenlijk vandaan, en wat zorgde ervoor dat ze tot op vandaag heeft overleefd in zoveel verschillende vormen?

De gotische subcultuur groeide voort uit de post-punk aan het einde van de jaren 70 en het begin van de jaren 80 in Groot-Brittannië. Ze combineerde een duistere muzikale esthetiek met een eigen kijk op kleding, kunst en identiteit. In de decennia daarna vertakte ze zich in tientallen substijlen en bereikte ze heel nieuwe generaties dankzij het internet.

In dit artikel lees je:

• hoe gothic zich door de decennia heen ontwikkelde en wat het veranderde
• wat de gotische subculturele identiteit nu eigenlijk vormt
• of gothic vandaag nog steeds een subcultuur is, of iets meer

Laten we beginnen.

Hoe heeft gothic zich door de decennia heen ontwikkeld?

De jaren 80: de eerste duidelijke patronen in kleding en muziek

Gothic als aparte subcultuur begon vorm te krijgen rond de overgang van de jaren 70 naar de jaren 80 in Groot-Brittannië, rechtstreeks voortkomend uit punk rock en post-punk. Bands als Bauhaus, Siouxsie and the Banshees en The Cure bouwden een geluid op dat al snel een heel specifieke visuele stijl met zich meebracht.

In de kleding overheersten toen zwarte, strakke broeken, leren jacks, netblouses gedragen op de blote huid of over een shirt, zware schoenen en veel zilveren sieraden. Het haar werd hoog opgestoken en de make-up was uitgesproken, ongeacht geslacht. Dit was een stijl die uit clubs en concerten voortkwam, niet uit modebladen.

Het is goed om te weten dat de gothic mode in haar beginjaren ontstond uit wat er voorhanden was. Kleding werd vaak zelf aangepast, geknipt, zwart geverfd of gecombineerd met spullen uit kringloopwinkels. Een leren jack met studs kon voor een prikkie als je het op een vlooienmarkt kocht en zelf aanpaste. Die doe-het-zelf-mentaliteit was destijds net zo belangrijk als de specifieke snit. Sieraden van zilver of metaal in de vorm van kruisen, ringen en kettingen werden in grote hoeveelheden gedragen, vaak op meerdere vingers tegelijk of gelaagd om de nek. Het ging niet om subtiliteit, maar om een duidelijke verbondenheid met de scene.

De jaren 90 en de vertakking in substijlen

In de jaren 90 hield gothic op homogeen te zijn. De scene groeide en splitste zich op in duidelijk verschillende richtingen, die niet alleen in muziek verschilden, maar ook in snit en kledingkeuze. Cybergothic introduceerde synthetische materialen, reflecterende elementen en industriële accessoires. Romantisch gothic sloeg een heel andere weg in, richting kant, korsets, lange rokken en verwijzingen naar Victoriaanse esthetiek.

Juist in die tijd werd het korset een van de herkenbare elementen van de gothic garderobe, maar het werd op heel verschillende manieren gedragen, als bovenste deel van een outfit of als taillenadruk onder een blazer. Die diversiteit was toen iets vanzelfsprekends, geen probleem om op te lossen.

De opdeling in substijlen had ook praktische gevolgen voor het shoppen en het samenstellen van outfits. Iemand die gefascineerd was door cybergothic zocht broeken met veel ritsen, materialen als PVC of nylon, industriële plateauzolen en accessoires in neongroen of paars. Iemand aan de andere kant van de scene stelde haar garderobe samen uit fluwelen korsets, tulerokken, kanten handschoenen en broches met stenen in diepe, donkere kleuren. Die twee richtingen verschilden in vrijwel alles, van de textuur van de stoffen tot de silhouetten die ze creëerden. Juist die diversiteit maakte gothic in de jaren 90 zo visueel rijk, en veel van die elementen komen vandaag de dag terug in nieuwe combinaties.

De eeuwwisseling en de invloed van internet op hoe gothic er vandaag uitziet

Internet veranderde alles. Forums, blogs en de eerste muziekplatforms gaven mensen uit kleine plaatsen toegang tot een subcultuur die ze daarvoor niet kenden. Zelf merkte ik dat veel mensen die nu gothic kleding dragen, nooit op een concert of in een club van de scene zijn geweest, en daar is helemaal niets mis mee.

Tegenwoordig zijn de grenzen tussen substijlen vloeiend. Iemand combineert romantische elementen met militaire, iemand anders mixt gothic met cottagecore of met de dark academia-esthetiek. Kleding is breder beschikbaar dan ooit, en inspiratie verspreidt zich in seconden over de hele wereld. Daardoor blijft gothic zich ontwikkelen zonder zijn wortels te verliezen, en de geschiedenis van gothic mode van Batcave tot nu laat zien hoe ver deze stijl is gekomen.

Die toegankelijkheid brengt echter ook een uitdaging met zich mee. Als je een gothic jurk overal ter wereld kunt bestellen, komt de vraag naar materiaalkwaliteit en werkelijke maten al snel op. De maattabellen bij nichewinkels zijn soms niet-standaard, vooral bij korsets en strakke rokken, waar twee centimeter verschil in de taille een groot verschil maakt in draagcomfort. Het loont altijd om de maattabel van de specifieke fabrikant te raadplegen in plaats van af te gaan op een algemene aanduiding als S, M of L. Internet gaf ook toegang tot communities die dit soort praktische informatie delen, recensies van specifieke winkels en foto's van kleding op verschillende lichaamstypes. Dat is iets wat de generatie van de jaren 80 en 90 simpelweg niet had.

Wat bepaalt eigenlijk een gotische subculturele identiteit?

Een gotische identiteit is geen lijst met verplichte kledingstukken die je punt voor punt moet afvinken. Het is eerder de manier waarop een bepaalde esthetiek, muziek en kijk op de wereld voor iemand samenkomen tot iets wat klopt, en dat hoeft niet hetzelfde te zijn als wat de persoon naast je op de scene draagt.

Muziek was lange tijd wat de subcultuur bij elkaar hield. Post-punk, darkwave, deathrock, gotische metal en later ook andere genres vormden een gemeenschappelijke basis voor mensen die naast het geluid ook een bepaalde manier van zijn zochten. Kleding en uiterlijk waren een natuurlijk verlengstuk daarvan, niet het startpunt.

In de praktijk betekent dit dat twee mensen die zichzelf gotisch noemen er heel anders uit kunnen zien. De een draagt Victoriaanse kant en korsets, de ander gaat voor minimalistische zwarte kleding met industriële elementen, ruwe materialen en zware schoenen. Allebei kunnen ze naar dezelfde platen luisteren en zich deel voelen van dezelfde gemeenschap.

Het is ook goed om te beseffen dat stijl meebeweegt met de mens. Iemand die jarenlang uitgebreide, gelaagde outfits droeg, kan na verloop van tijd overstappen op eenvoudigere combinaties, zoals zwarte broeken met een rechte pijp, een leren jack en één opvallend detail in de vorm van een brede, geklonken armband. Dat betekent niet dat diegene de subcultuur achter zich laat. Het betekent alleen dat de kijk op kleding meegroeit met het leven, het werk en de dagelijkse behoeften.

Ik merkte dat voor veel mensen het gevoel ergens bij te horen het belangrijkste is, niet alleen het uiterlijk. Iemand die net begint met deze stijl en nog geen vaste look heeft, kan net zo authentiek deel uitmaken van de subcultuur als iemand die al jaren naar concerten gaat. Subculturele identiteit bouw je op via interesses, verbindingen en keuzes, niet via de hoeveelheid zilver aan je vingers of kennis van de symboliek van het ankh in de gothicscene.

Is gothic nog steeds een subcultuur, of is het iets anders geworden?

De grenzen tussen subcultuur en bredere culturele stroming vervagen al jaren. Gothic heeft een fase gehad waarin het nauw verbonden was met specifieke plekken, mensen en muziek. Tegenwoordig is het moeilijk om het in één definitie te vatten, en de herkomst van de naam gothic is op zichzelf al een verhaal vol onverwachte wendingen.

Een deel van de scene functioneert nog steeds als een klassieke subcultuur, met festivals, clubs, zines en een gevoel van gemeenschap dat gebaseerd is op muziek en gedeelde waarden, niet alleen op uiterlijk. Wave-Gotik-Treffen in Leipzig trekt elk jaar tienduizenden mensen die gothic als veel meer zien dan een manier van kleden. Op zulke evenementen merk je duidelijk dat de gesprekken gaan over specifieke bands, labels en onafhankelijke ontwerpers, en niet alleen over wie de meest uitgewerkte outfit heeft.

Tegelijkertijd vindt de gotische esthetiek haar weg naar de mainstream, in collecties van grote merken en op covers van tijdschriften. Dat hoeft geen slecht teken te zijn. Ik merkte dat voor veel mensen juist dat eerste contact met een toegankelijkere versie van de stijl het beginpunt was voor een diepere interesse in de scene en de muziek. Iemand koopt een zwarte kanten blouse bij een keten, gaat op zoek naar vergelijkbare dingen, stuit op onafhankelijke merken, en daarna op playlists en forums. Zo gaat dat vaak.

Het is ook goed om te beseffen dat gothic nooit een monoliet was. Al in de jaren tachtig waren er mensen die zich puur op de muziek richtten, naast mensen die vooral geïnteresseerd waren in kleding, literatuur of kunst. Die diversiteit verzwakte de scene niet, maar zorgde er juist voor dat ze mensen uit heel verschillende hoeken aantrok.

Je kunt dus zeggen dat gothic tegenwoordig op meerdere niveaus tegelijk bestaat. Voor de een is het een actieve betrokkenheid bij de scene, voor de ander een manier van kleden, en voor weer een ander een losse inspiratiebron waaruit ze selectief putten. Geen van die manieren is minder waardevol dan de andere. De gotische subcultuur bleek flexibel genoeg om meerdere decennia te overleven zonder uiteen te vallen, en dat zegt op zichzelf al veel over de kracht ervan.

De gotische subcultuur: waar ze vandaan komt en waarom ze nog steeds bestaat

Gothic begon bij muziek en specifieke plekken, maar groeide daar al snel voorbij. Wat begon in Britse clubs werd iets wereldwijds, gevarieerds en nog altijd levends. Het is geen tijdelijke trend en geen afgesloten hoofdstuk uit de cultuurgeschiedenis.

Als deze esthetiek je niet alleen als geschiedenis aanspreekt, maar ook als iets wat je dagelijks wilt dragen, kijk dan eens in de winkel van Gotyka en bekijk de beschikbare collecties kleding en sieraden in verschillende substijlen.