Hoe zag gothic eruit in Polen in de jaren 90?

Vlooienmarkten, kelderclubs en cassettes met muziek die je van een vriend had opgenomen. Zo begon gothic in Polen in de jaren 90, en dat valt nauwelijks te vergelijken met wat er toen in het Westen gebeurde.

Gothic bereikte Polen samen met de opening van de grenzen na 1989, maar kreeg al snel een eigen vorm, sterk gekleurd door de lokale werkelijkheid. In plaats van winkels met kant-en-klare subcultuurkleding waren er ombouwprojecten, marktkoopwaar en vindingrijkheid. Het resultaat was verrassend samenhangend, omdat het westerse invloeden combineerde met wat er op dat moment beschikbaar was.

In dit artikel lees je:

• waar gothic vandaan kwam en hoe het Polen bereikte, en hoe de scene er destijds uitzag
• wat mensen droegen en hoe ze outfits samenstelden zonder toegang tot westerse winkels
• waarin de Poolse versie van gothic verschilde van de westerse, en wat er uit die periode tot op de dag van vandaag is blijven hangen

We beginnen.

Hoe is gothic eigenlijk in Polen terechtgekomen en wanneer begon dat?

Gothic als subcultuur begon in de tweede helft van de jaren 80 door te dringen tot Polen, maar de echte bloei volgde na 1989. Open grenzen betekenden toegang tot muziekcassettes, buitenlandse tijdschriften en eerste contacten met mensen uit Oost en West. Via muziek, vooral via post-punk en darkwave, kwamen steeds meer mensen in aanraking met deze stijl en gingen ze op zoek naar iets meer dan een gewoon rockgeluid.

Lokale radiostations en programma's die alternatieve muziek draaiden speelden daarin een grote rol, net als cassettes die van hand tot hand gingen. Iemand bracht een plaat van The Cure of Sisters of Mercy mee uit Berlijn of Wenen, en de rest van de groep zoog het op als een spons. Rond die muziek ontstond een bepaalde manier van kleden, die in het Polen van de jaren 90 er wat anders uitzag dan in het Westen, simpelweg omdat de omstandigheden heel anders waren. Het is daarbij goed om te weten dat de gothic-esthetiek door de decennia heen een lange weg heeft afgelegd sinds die pionierstijd.

Hoe zagen gothic outfits er in het Polen van de jaren 90 uit en waar haalde je de kleding vandaan?

Gothic in het Polen van de jaren 90 laat goed zien hoe ver creativiteit kan gaan als je geen goed gevulde portemonnee hebt. Winkels met alternatieve kleding bestonden nauwelijks, en wat je in gewone winkels kon vinden, was zelden geschikt voor gothic outfits. Mensen redden zich zoals ze konden, en de resultaten waren vaak verrassend goed.

Zwarte kleding van de markt, zelfgemaakte aanpassingen en geïmporteerde schatten

De markt was toen het absolute middelpunt van het winkelen. Op de Jarmark Europa in Warschau of op lokale markten kon je zwarte broeken van synthetisch materiaal vinden, brede riemen met metalen studs of tweedehands leren jassen. De kwaliteit varieerde, maar de prijs maakte experimenteren mogelijk.

Zelf aanpassen was een heel hoofdstuk op zich. Een gewoon zwart shirt kreeg nieuwe knopen, extra vetersluiting of met de hand aangebrachte kettingen. Wie kon naaien had een duidelijk voordeel, want die kon van alles iets maken dat eruitzag alsof het zo uit een westers tijdschrift was gestapt. Geïmporteerde spullen, zoals leren armbanden met studs of netkousen, gingen rond in de vriendengroep als kostbare schatten.

Wat droeg je en hoe combineerde je dat zonder toegang tot westerse winkels?

De basis was zwart in alle tinten en texturen, van een mat katoenen t-shirt tot glanzend synthetisch materiaal. Daarbij kwamen wijde broeken met een hoge taille, soms met een ketting aan een lus, of lange rokken van zwaar stof die je gewoon in een normale winkel kon kopen en bij de rest kon dragen.

Combineren was een kwestie van gevoel en anderen observeren. Zware schoenen, meestal militair of werkschoenen, pasten bij bijna alles en waren makkelijk te vinden. De look werd afgemaakt met sieraden met kruisen of pentagrammen van de markt en zelf beschilderde tassen. Het geheel was eclectisch, maar juist dat gaf die outfits hun eigen sfeer. De vraag of de gothic subcultuur de tand des tijds heeft doorstaan is vandaag nog net zo actueel als vroeger.

Waar kwamen Poolse gothic-fans samen en wat betekende dat voor hun stijl?

In de jaren 90 waren clubs en cafés in grote steden het middelpunt van het subculturele leven. Warschau, Krakau, Wrocław, de Driestad, Łódź, elke stad had zijn eigen vaste plek, vaak een kelder met alternatieve muziek of een rockclub waar je mensen in het zwart tegenkwam. Daar ontstonden de lokale varianten van de stijl, want je keek naar anderen, pikte ideeën op en wisselde contacten uit van naaisters of marktkramen.

Hoe je eruitzag hing sterk af van waar je naartoe ging. Voor darkwave- of post-punkoptredens ging je theatraler gekleed: lange jassen, zware schoenen, veel zilver. Voor een doordeweekse afspraak in een café was een zwart overhemd voor heren, een goed zittende broek en één opvallend accessoire meer dan genoeg. Er was geen vaste dresscode, want elke scene ontwikkelde zijn eigen aanpak.

Festivals en bijeenkomsten speelden een aparte rol. Ze trokken mensen aan uit kleinere plaatsen waar de scene te klein was om überhaupt te bestaan. Voor velen was het de eerste keer dat ze iemand ontmoetten die toegang had tot betere kleding of wist hoe je iets zelf kon naaien. Dat leverde inspiratie op die daarna terugkeerde naar Białystok, Rzeszów of Opole.

Hoe verschilde de Poolse gothic-stijl van de jaren 90 van wat er in het Westen gebeurde?

In het Westen waren er al vanaf de late jaren 80 winkels met gothic kleding. In Polen bestond zoiets simpelweg niet. Dat vroeg om meer creativiteit, maar het betekende ook dat de Poolse versie van de stijl eclectischer en minder uniform was dan wat je zag op foto's uit Londen of Berlijn.

Westerse outfits uit die periode waren vaak strakker afgestemd op specifieke substijlen, zoals Victoriaanse gothic of deathrock. In Polen vervaagden die grenzen, omdat de beschikbaarheid van materialen heel anders was. Iemand kon schoenen dragen die rechtstreeks uit de deathrock kwamen, een zelfgenaaide rok in vintagestijl en een jas van de legermarkt, en niemand zag dat als een stijlfout.

Ik merkte dat die improvisatie de Poolse scene iets gaf wat westerse tegenhangers een beetje misten: de vrijheid om dingen uit heel verschillende hoeken te combineren. De resultaten waren soms verrassend, maar zelden saai.

Wat is er uit die periode blijven bestaan en is dat nog zichtbaar in huidige outfits?

Veel van die esthetiek leeft nog steeds, al is de vorm veranderd. Zware schoenen met dikke zolen, losse zwarte shirts, zilver in plaats van goud, lagen stof met verschillende texturen, dat alles is teruggekomen en je vindt het zonder moeite terug in huidige alternatieve outfits. Als je beter wilt begrijpen wat de regels en elementen van gotische mode inhouden, is het de moeite waard om daar wat dieper op in te gaan.

Eén ding heeft het bijzonder goed overleefd: de aanpak van het aanpassen en samenstellen van kleding uit verschillende bronnen. Je koopt iets op de kringloop, naait er een andere kraag aan, voegt wat metalen beslag toe, en klaar. Dat is geen kwestie van budget, het is gewoon een manier van kleden die werkt en een interessant resultaat geeft. Handig om te weten: metalen beslag, klinknagels en gespen zijn tegenwoordig te koop bij naaiwinkels of online voor een paar euro, en ze kunnen het uiterlijk van een gewone jas of riem volledig veranderen. Een veelgemaakte fout is overdrijven met de hoeveelheid, drie of vier elementen zijn genoeg om een kledingstuk er doordacht uit te laten zien in plaats van willekeurig.

Ook valt op dat de Poolse scene van de jaren 90 veel mensen heeft geleerd flexibel te zijn in het combineren van wat voorhanden was. Tegenwoordig is dat een kracht, geen noodzaak. De een combineert een Victoriaanse blouse met militaire broeken, de ander draagt gotische accessoires bij heel gewone kleding en dat werkt ook prima. Die vrijheid in het mixen van stukken uit verschillende prijsklassen en stijlen is een van de meest praktische lessen die die periode heeft nagelaten, en de wortels daarvan reiken ver terug in de ontwikkeling van gotische mode door de decennia heen. Zelfs één opvallend accessoire, bijvoorbeeld een brede leren riem met gesp of een zilveren ketting met een geometrische hanger, kan een hele outfit een duidelijke richting geven zonder dat je je hele kledingkast hoeft om te gooien.

Gothic in Polen in de jaren 90 - wat je ervan mee kunt nemen

De Poolse gothicscene van de jaren 90 groeide uit beperkingen en vindingrijkheid, niet uit kant-en-klare winkelsets. Wat er toen ontstond uit omgenaaide kleding en marktvondsten had veel meer individualiteit dan menige afgewerkte look uit een catalogus. Veel van die oplossingen, zoals lagen, zware schoenen en zilver in plaats van goud, werken nog steeds goed.

Als deze sfeer dicht bij wat jij zelf graag draagt, kijk dan eens in de winkel van Gotyka, waar je kleding en sieraden in een vergelijkbare geest vindt, zonder dat je de markten hoeft af te struinen.